Chủ nhà, chủ hộ không tự tay "gạch tên" được ai, nhưng có quyền đề nghị công an xã, phường xem xét xoá đăng ký thường trú của người không còn ở nhà mình khi có căn cứ luật định: người đó đã chấm dứt việc thuê, mượn, ở nhờ mà quá thời hạn luật cho vẫn chưa đăng ký thường trú nơi mới, hoặc vắng mặt lâu không khai báo, hoặc thuộc một căn cứ xoá khác. Quyết định xoá là của cơ quan đăng ký cư trú sau khi kiểm tra.
Trước khi đề nghị, cách nhanh và ít va chạm nhất thường là liên lạc người đó để họ đăng ký thường trú ở nơi đang sống; khi họ đăng ký xong, dữ liệu ở nhà bạn được cập nhật theo. Chỉ khi không liên lạc được hoặc họ không hợp tác, mới cần tới thủ tục đề nghị xoá. Hãy hỏi công an xã, phường nơi có nhà về giấy tờ cần mang và cách họ xác minh trước khi nộp.
Những tình huống hay gặp
Một căn nhà cho thuê nhiều năm, người thuê trước được chủ nhà đồng ý cho đăng ký thường trú để con đi học gần. Hết hợp đồng, họ dọn đi, chủ nhà quên mất, đến lúc bán nhà thì bên mua yêu cầu "nhà phải sạch hộ khẩu". Một trường hợp khác: em họ từ quê lên ở nhờ, nhập khẩu vào nhà anh chị, rồi lấy vợ chuyển đi tỉnh khác nhưng không đăng ký thường trú nơi mới. Hoặc một người con đã ra ở riêng nhiều năm, liên lạc thưa thớt, vẫn còn thường trú trong nhà cha mẹ.
Những tình huống này giống nhau ở chỗ dữ liệu cư trú không còn khớp với thực tế, và người đứng tên nhà muốn sửa lại. Chúng khác nhau ở căn cứ: người thuê và người ở nhờ thuộc nhóm "chỗ ở không còn gắn với người đó", người con ra ở riêng nhiều khi vẫn là thành viên gia đình có quyền đăng ký ở nhà cha mẹ theo diện người thân. Vì vậy, không phải trường hợp nào cũng xoá được chỉ vì chủ nhà muốn.
Cũng có tình huống ngược: chủ nhà mới phát hiện có người lạ hoàn toàn đăng ký thường trú ở địa chỉ nhà mình, do chủ cũ cho đăng ký từ lâu hoặc do nhầm số nhà khi số hoá dữ liệu. Nhầm số nhà là lỗi dữ liệu, cần đề nghị công an xã kiểm tra và điều chỉnh, không phải thủ tục xoá thông thường. Hãy mang giấy chứng nhận nhà và mô tả rõ vị trí để cán bộ đối chiếu.
Riêng chuyện bán nhà còn người khác thường trú, mục cư trú khi mua nhà, thuê nhà của trang có bài riêng; ở đây tập trung vào việc đề nghị xoá.
Căn cứ nào áp dụng cho người không còn ở nhà bạn
Bảng dưới đây gợi ý cách nghĩ. Mốc thời gian chính xác, ví dụ bao nhiêu tháng sau khi chấm dứt thuê thì đủ căn cứ, và các ngoại lệ, do luật và văn bản hướng dẫn quy định; hãy hỏi công an xã.
| Người đó là ai | Căn cứ có thể áp dụng | Thông tin bạn nên có sẵn |
|---|---|---|
| Người thuê, mượn nhà đã trả nhà | Đã chấm dứt việc thuê, mượn mà quá thời hạn luật cho chưa đăng ký nơi mới | Hợp đồng thuê, biên bản bàn giao nhà, ngày dọn đi |
| Người ở nhờ đã rời đi | Đã chấm dứt việc ở nhờ, quá thời hạn chưa đăng ký nơi mới | Thời điểm rời đi, người làm chứng như hàng xóm, tổ trưởng dân phố |
| Người thân đã ra ở riêng nhiều năm | Có thể là vắng mặt lâu không khai báo, nếu họ không đăng ký tạm trú ở đâu | Nơi họ đang sống nếu biết; thường cơ quan sẽ xác minh |
| Người đã mất | Căn cứ người chết | Trích lục khai tử hoặc giấy báo tử |
| Người đã ra nước ngoài định cư | Căn cứ định cư ở nước ngoài | Thông tin về việc định cư nếu gia đình biết |
Nếu chủ nhà mới mua lại nhà còn người cũ thường trú, căn cứ thường gắn với việc chuyển quyền sở hữu và thời hạn kể từ ngày chuyển; trường hợp chủ mới đồng ý cho người cũ tiếp tục ở thì lại khác.
Trình tự nên làm, từ mềm tới cứng
Ví dụ giả định: bà Lan có căn nhà cho thuê, người thuê cũ là gia đình anh Đức đã chuyển đi hai năm nhưng vẫn còn thường trú. Bà muốn bán nhà.
- Kiểm tra trên VNeID hoặc hỏi công an phường để biết chính xác ai đang thường trú ở địa chỉ nhà mình.
- Liên lạc anh Đức qua số cũ, người quen, nơi làm việc cũ; đề nghị anh đăng ký thường trú hoặc tạm trú ở nơi đang sống. Ghi lại các lần liên lạc.
- Nếu anh Đức hợp tác và đăng ký nơi mới, kiểm lại sau khi có kết quả: tên gia đình anh không còn ở địa chỉ nhà bà.
- Nếu không liên lạc được hoặc không hợp tác, bà Lan làm văn bản đề nghị công an phường xem xét xoá đăng ký thường trú, kèm giấy tờ chứng minh việc thuê đã chấm dứt và thời điểm chấm dứt.
- Công an phường xác minh, có thể đến tận nơi, hỏi tổ dân phố, liên hệ người bị đề nghị xoá. Bà Lan theo dõi và bổ sung khi được yêu cầu.
- Khi có kết quả, bà giữ văn bản thông báo để làm việc với bên mua nhà.
Thời gian giải quyết phụ thuộc việc xác minh; người khó liên lạc thường mất lâu hơn. Đừng hứa với bên mua một ngày cụ thể khi chưa có kết quả.
Điều chủ nhà, chủ hộ không nên làm
Đòi tiền hay giữ đồ để ép người ta chuyển khẩu. Ngoài việc gây căng thẳng, cách này có thể phát sinh rắc rối pháp lý khác. Cư trú là việc của cơ quan nhà nước giải quyết.
Khai sai sự thật để được xoá nhanh. Nói người đó "đã chết", "đã định cư" khi không chắc, hay khai thời điểm dọn đi sớm hơn thực tế, là cung cấp thông tin sai cho cơ quan nhà nước.
Dùng xoá thường trú để giải quyết tranh chấp gia đình. Mâu thuẫn anh em, con cái không tự động trở thành căn cứ xoá. Người thân có quyền cư trú theo diện người thân vẫn được bảo vệ; tranh chấp tài sản cần luật sư hoặc toà án, không phải công an xã.
Tin "dịch vụ" xoá hộ khẩu giúp. Không có kênh nào nhanh hơn cơ quan đăng ký cư trú. Người nhận làm hộ để lấy tiền, đòi thông tin tài khoản VNeID của bạn là dấu hiệu lừa đảo.
Hồ sơ đề nghị xoá nên có những gì
Mỗi nơi có thể hướng dẫn khác nhau và cán bộ sẽ nói rõ khi bạn hỏi. Thông thường, một bộ hồ sơ đề nghị gọn gàng gồm:
- Văn bản đề nghị hoặc tờ khai theo mẫu cơ quan đăng ký cư trú đang dùng, ghi rõ người bị đề nghị xoá, quan hệ với bạn, lý do và thời điểm họ rời đi.
- Giấy tờ chứng minh bạn là chủ hộ hoặc chủ sở hữu chỗ ở: cán bộ có thể tự tra thông tin hộ, nhưng giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà vẫn nên mang theo.
- Giấy tờ chứng minh căn cứ: hợp đồng thuê đã hết hạn, biên bản trả nhà, tin nhắn hay văn bản người đó báo dọn đi, trích lục khai tử với người đã mất.
- Thông tin liên lạc cuối cùng bạn biết của người đó: số điện thoại, nơi làm việc, quê quán, người thân.
- Tên, cách liên lạc của người làm chứng nếu có, ví dụ hàng xóm sát vách, tổ trưởng dân phố biết thời điểm họ dọn đi.
Giữ bản sao mọi thứ đã nộp và ghi ngày nộp. Nếu nộp trực tuyến, chụp lại màn hình xác nhận và mã hồ sơ.
Khi người đó phản đối việc xoá
Có trường hợp người bị đề nghị xoá liên lạc lại và phản đối: họ nói vẫn còn đồ đạc ở nhà, vẫn về ở thỉnh thoảng, hoặc cho rằng mình có quyền ở đó. Lúc này cơ quan đăng ký cư trú sẽ xem xét thực tế chứ không chỉ nghe một bên. Người ở nhờ hoặc thuê nhà mà việc thuê, ở nhờ đã thực sự chấm dứt thì lời phản đối khó thay đổi căn cứ. Còn người thân có quyền đăng ký theo diện người thân, hoặc người có phần sở hữu trong căn nhà, thì không thể bị xoá chỉ vì chủ hộ không muốn.
Nếu tranh chấp thực chất là chuyện ai có quyền với căn nhà, đó là tranh chấp dân sự và phải giải quyết bằng thương lượng, hoà giải ở cơ sở hoặc toà án. Thủ tục cư trú không phân xử được ai là chủ nhà. Hãy tách hai việc ra để không đặt kỳ vọng sai vào công an xã.
Dù căng thẳng tới đâu, giữ mọi trao đổi bằng văn bản hoặc tin nhắn lịch sự. Những dòng đó là bằng chứng về thời điểm dọn đi, về việc bạn đã thông báo, và về thiện chí của bạn khi cơ quan xác minh.
Người còn thường trú trong nhà bạn có ảnh hưởng gì tới bạn
Về pháp lý, người khác đăng ký thường trú ở nhà bạn không có quyền sở hữu hay quyền sử dụng căn nhà chỉ vì điều đó. Họ không thể dựa vào cư trú để đòi ở lại, chia nhà hay ngăn bạn bán. Đây là điều quan trọng cần nói rõ để giảm lo lắng không cần thiết.
Ảnh hưởng thực tế nằm ở thủ tục: bên mua nhà ngại, ngân hàng có thể hỏi, và khi xảy ra việc gì liên quan tới người đó, cơ quan chức năng sẽ tìm tới địa chỉ nhà bạn. Ngoài ra, khi bạn muốn đăng ký thêm người mới vào nhà, dữ liệu cũ lẫn lộn có thể khiến cán bộ phải xác minh lâu hơn.
Với người ở nhờ là họ hàng, ảnh hưởng còn có màu sắc tình cảm: nhiều người ngại nhắc vì sợ mất lòng. Nhưng một lời nhắc sớm, khi quan hệ còn tốt, nhẹ nhàng hơn nhiều so với một văn bản đề nghị xoá gửi công an sau mười năm. Cứ nói thẳng lý do thực tế: nhà sắp bán, sắp sửa, hoặc chỉ đơn giản là muốn dữ liệu đúng để con cháu sau này làm giấy tờ không vướng.
Vì vậy, giữ dữ liệu cư trú tại nhà mình đúng thực tế là việc nên làm định kỳ, đặc biệt nếu bạn cho thuê hoặc cho người khác ở nhờ có đăng ký thường trú. Một cách phòng xa là ghi rõ trong hợp đồng thuê: khi chấm dứt, bên thuê có trách nhiệm đăng ký nơi cư trú mới trong một thời gian hợp lý.
Câu hỏi thường gặp
Người thuê cũ còn thường trú thì chủ nhà có bán nhà được không?
Về nguyên tắc vẫn bán được, vì cư trú không phải quyền sở hữu. Nhưng người mua thường muốn nhà không còn ai khác thường trú; nên xử lý trước theo hướng liên lạc người cũ hoặc đề nghị xoá khi đủ căn cứ.
Chủ hộ có tự xoá được tên thành viên trên VNeID không?
Không. VNeID cho chủ hộ xem thông tin hộ và nộp một số thủ tục, nhưng việc xoá đăng ký thường trú phải qua cơ quan đăng ký cư trú xét duyệt theo căn cứ luật định.
Đề nghị xoá thì có phải báo cho người bị xoá biết không?
Cơ quan đăng ký cư trú thường sẽ xác minh và liên hệ người đó nếu có thể. Bạn nên cung cấp mọi thông tin liên lạc mình biết; việc thông báo kết quả do cơ quan thực hiện theo quy định.
Con trai đã ra ở riêng nhưng không chuyển hộ khẩu, cha mẹ có xoá được không?
Con có thể vẫn đủ điều kiện thường trú ở nhà cha mẹ theo diện người thân. Nếu con đã đăng ký tạm trú ở nơi khác nhiều năm thì cũng không hẳn là vắng mặt không khai báo. Nên nói chuyện với con trước, rồi hỏi công an xã.
Không biết người đó đang ở đâu thì có đề nghị xoá được không?
Có thể đề nghị, nhưng việc xác minh sẽ lâu hơn. Cung cấp thời điểm họ rời đi, người làm chứng, giấy tờ thuê hoặc ở nhờ nếu có; cơ quan đăng ký cư trú sẽ tự tra dữ liệu xem họ đã đăng ký ở đâu chưa.
Bị từ chối đề nghị xoá thì làm gì?
Đề nghị cơ quan nêu lý do. Nếu thấy chưa thoả đáng, có thể khiếu nại theo pháp luật về khiếu nại; bài về khiếu nại trong mục này của trang nêu nguyên lý gửi ai, giữ giấy tờ gì.