Người thuê, mượn hoặc ở nhờ nhà của người khác vẫn được đăng ký thường trú tại đó khi đủ ba điều kiện: chủ sở hữu đồng ý cho đăng ký thường trú, có hợp đồng hoặc văn bản cho thuê, mượn, ở nhờ, và chỗ ở bảo đảm diện tích sàn tối thiểu mỗi người. Mức tối thiểu do hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định nhưng theo nghị định hướng dẫn Luật Cư trú không được thấp hơn 8 m² sàn cho mỗi người. Nếu đăng ký vào một hộ đang có sẵn ở đó, cần thêm sự đồng ý của chủ hộ.
Diện này là lối đi cho rất nhiều người: công nhân thuê nhà lâu năm muốn con đi học gần, người độc thân ở nhờ nhà bạn, gia đình thuê nguyên căn ở thành phố nhiều năm, người về ở nhà họ hàng xa. Điểm hay vướng nhất là cách tính diện tích, và việc chủ nhà ngại đồng ý vì sợ "mất nhà". Bài dưới giải thích cả hai. Mức diện tích cụ thể của tỉnh, thành bạn đang ở và cách cán bộ tính thực tế nên hỏi công an xã, phường nơi có nhà trước khi làm hợp đồng.
Ba điều kiện, đọc từng cái một
Chủ sở hữu đồng ý cho đăng ký thường trú là điều kiện tách riêng với việc cho thuê. Một hợp đồng thuê nhà cho phép bạn ở, nhưng không mặc nhiên cho phép bạn nhập hộ khẩu. Chủ sở hữu phải thể hiện ý kiến đồng ý cho đăng ký thường trú, trên tờ khai, trong hợp đồng, hoặc văn bản riêng. Nếu căn nhà có nhiều đồng sở hữu, nơi tiếp nhận có thể đòi ý kiến của những người này.
Hợp đồng hoặc văn bản cho thuê, mượn, ở nhờ là bằng chứng bạn có quyền dùng chỗ ở. Với thuê, đó là hợp đồng thuê. Với mượn và ở nhờ, thường là văn bản chủ nhà ghi rõ cho ai ở, ở đâu, từ khi nào. Văn bản nên ghi đúng địa chỉ theo tên đơn vị hành chính hiện nay, đúng họ tên và số định danh của hai bên.
Diện tích sàn bình quân tối thiểu là điều kiện chỉ áp dụng cho diện này, không áp dụng cho diện nhà của mình hay diện về ở với người thân. Mục đích là ngăn việc nhập hàng chục người vào một căn phòng nhỏ chỉ để lấy địa chỉ thường trú. Mức sàn chung theo nghị định hướng dẫn Luật Cư trú là 8 m² sàn mỗi người; nhiều tỉnh, thành phố đông dân đặt mức cao hơn, và mức của từng nơi có thể được điều chỉnh, nên con số áp dụng cho bạn là mức của địa phương đang có hiệu lực.
Cách tính diện tích sàn bình quân: làm thử trên giấy
Cách tính được hướng dẫn trong văn bản dưới luật; nguyên lý phổ biến là lấy tổng diện tích sàn nhà ở chia cho số người đã đăng ký thường trú tại đó cộng với người sắp đăng ký. Bạn có thể tự ước trước theo các bước:
- Lấy tổng diện tích sàn nhà ở từ giấy tờ nhà: diện tích sàn xây dựng hoặc diện tích sử dụng ghi trên giấy chứng nhận, cộng các tầng. Nếu thuê một phần nhà, phần diện tích được tính theo cách nơi tiếp nhận áp dụng, nên hỏi trước.
- Đếm số người đang đăng ký thường trú ở địa chỉ đó. Chủ nhà xem được trên VNeID của mình phần thông tin hộ; nếu nhà có nhiều hộ cùng địa chỉ, hỏi công an xã.
- Cộng thêm số người sắp đăng ký, kể cả con nhỏ đi cùng.
- Chia diện tích cho tổng số người. Ví dụ giả định: nhà 60 m² sàn, đã có 4 người thường trú, gia đình thuê 3 người muốn nhập; 60 chia 7 được khoảng 8,6 m² mỗi người.
- So với mức của tỉnh, thành phố. Nếu mức địa phương là 8 m² thì đủ; nếu cao hơn thì chưa đủ. Kết quả tự tính chỉ để định hướng; cán bộ có thể tính theo cách khác tuỳ hướng dẫn.
Ví dụ trên cho thấy vì sao cùng một căn nhà, người đến trước đăng ký được còn người đến sau thì không: mỗi người thêm vào làm giảm diện tích bình quân. Nhà cho thuê theo phòng nhiều người ở thường khó đáp ứng điều kiện này, dù người thuê đã ở lâu.
Vì sao chủ nhà ngại, và cách nói chuyện cho rõ
Nỗi lo phổ biến nhất của chủ nhà là "cho nhập hộ khẩu rồi người ta không chịu đi, rồi có quyền với căn nhà". Lo lắng này đến từ thời sổ giấy, khi việc xoá hộ khẩu phải có sự hợp tác của người bị xoá. Theo Luật Cư trú hiện hành, đăng ký thường trú không tạo ra quyền sở hữu hay quyền sử dụng nhà. Khi hợp đồng thuê hết hạn, chủ nhà chấm dứt cho ở nhờ, hoặc nhà được bán cho người khác, có các trường hợp xoá đăng ký thường trú theo quy định, mà chủ sở hữu có thể đề nghị.
Nỗi lo thứ hai là sợ bị liên đới khi người thuê có chuyện. Việc đồng ý cho đăng ký thường trú không làm chủ nhà chịu trách nhiệm pháp lý thay người thuê. Chủ nhà chỉ có trách nhiệm như mọi chủ sở hữu, ví dụ thông báo đúng sự thật về người đang ở trong nhà.
Khi đề nghị chủ nhà đồng ý, hãy nói rõ ba điều: mục đích của mình, thường là để con đi học, để làm giấy tờ ổn định; thời hạn thuê dự kiến; và cam kết sẽ đăng ký nơi khác hoặc chấp nhận bị xoá khi chấm dứt thuê. Viết các điểm này vào hợp đồng giúp cả hai bên yên tâm. Nếu chủ nhà vẫn không đồng ý, bạn vẫn đăng ký tạm trú được, vì tạm trú không cần điều kiện diện tích và quy trình đơn giản hơn.
Giấy tờ thường cần cho diện thuê, mượn, ở nhờ
Ngoài tờ khai thay đổi thông tin cư trú có ý kiến đồng ý, hồ sơ thường gồm:
- Hợp đồng thuê hoặc văn bản cho mượn, cho ở nhờ, có chữ ký của chủ sở hữu hoặc người được uỷ quyền hợp pháp. Việc có cần công chứng hay không phụ thuộc quy định về nhà ở và cách nơi tiếp nhận áp dụng; hỏi trước để khỏi làm lại.
- Giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp của chủ sở hữu, như giấy chứng nhận, nếu cơ quan chưa tra cứu được.
- Giấy tờ thể hiện diện tích: diện tích ghi trên giấy chứng nhận thường là đủ; nếu không có, có nơi chấp nhận xác nhận diện tích theo hướng dẫn của địa phương.
- Ý kiến đồng ý của chủ hộ nếu bạn đăng ký vào hộ đang có ở địa chỉ đó; nếu lập hộ mới thì thường không cần.
- Ý kiến của cha mẹ hoặc người giám hộ nếu người đăng ký là người chưa thành niên.
Một ví dụ từ đầu tới cuối: gia đình thuê nguyên căn
Gia đình giả định gồm anh Tùng, chị Lan và hai con nhỏ, thuê nguyên một căn nhà ống hai tầng ở một phường ven đô đã năm năm. Cả nhà vẫn thường trú ở quê và tạm trú ở căn nhà thuê. Năm nay con lớn vào lớp 1, anh chị muốn đăng ký thường trú cho cả nhà tại căn nhà này để ổn định giấy tờ.
Việc đầu tiên anh chị làm là hỏi công an phường về mức diện tích tối thiểu thành phố đang áp dụng, và xem căn nhà hiện có ai đăng ký thường trú không. Kết quả: căn nhà không có ai thường trú, chủ nhà ở chỗ khác. Diện tích sàn ghi trên giấy chứng nhận đủ lớn so với bốn người, nên điều kiện diện tích không phải vấn đề.
Việc thứ hai là nói chuyện với chủ nhà. Bà chủ ban đầu ngần ngại, sợ sau này muốn bán nhà thì vướng. Anh chị đề nghị ghi thêm vào phụ lục hợp đồng: bên thuê được đăng ký thường trú trong thời gian thuê, khi chấm dứt hợp đồng sẽ đăng ký thường trú ở nơi khác, và bên cho thuê có quyền đề nghị xoá đăng ký theo quy định nếu bên thuê không làm. Bà chủ đồng ý, ký vào tờ khai ở phần ý kiến của chủ sở hữu.
Việc thứ ba là nộp hồ sơ: tờ khai cho cả bốn người, hợp đồng thuê kèm phụ lục, bản chụp giấy chứng nhận của chủ nhà. Hai con đi theo cha mẹ nên tờ khai ghi cha mẹ đồng ý. Cán bộ khu vực đến xem nhà một lần. Khi có kết quả, cả nhà mở VNeID kiểm lại địa chỉ, quan hệ trong hộ, rồi mới mang thông tin này đi làm hồ sơ cho con.
Khi bị trả lời là chưa đủ điều kiện
Chưa đủ diện tích. Đây là lý do hay gặp nhất với nhà cho thuê nhiều người. Cách xử lý thực tế thường là giữ thường trú nơi cũ và đăng ký tạm trú ở nơi thuê, hoặc tìm chỗ thuê khác có diện tích phù hợp nếu thường trú thật sự cần thiết. Không có cách hợp pháp nào để "đăng ký trước, bổ sung diện tích sau".
Chủ sở hữu chưa đồng ý hoặc đồng ý chưa đúng cách. Ví dụ chữ ký của người không phải chủ sở hữu, hoặc chỉ có một trong nhiều đồng sở hữu. Hãy hỏi rõ cán bộ cần ý kiến của ai, dưới hình thức nào, rồi bổ sung.
Chỗ ở thuộc nơi không được đăng ký thường trú mới. Nếu nhà thuê nằm trên đất lấn chiếm, đã có quyết định thu hồi hoặc đang tranh chấp, việc thường trú ở đó không thực hiện được, kể cả khi chủ nhà đồng ý. Đây là dấu hiệu nên cân nhắc lại cả hợp đồng thuê dài hạn.
Thuê nhà: đăng ký thường trú hay chỉ tạm trú
Không phải ai thuê nhà cũng cần đăng ký thường trú. Bảng sau giúp cân nhắc theo mục đích:
| Mục đích của bạn | Tạm trú có đủ không | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ở hợp pháp, khai báo đúng nơi đang sống | Đủ | Tạm trú là nghĩa vụ khi sống ở nơi khác nơi thường trú từ 30 ngày trở lên |
| Cho con học theo tuyến | Tuỳ quy định tuyển sinh từng năm của địa phương | Nhiều nơi xét cả tạm trú; một số trường xét ưu tiên thường trú. Kiểm thông báo tuyển sinh hiện hành |
| Ổn định lâu dài, coi nơi thuê là nhà | Thường trú thuận hơn | Phụ thuộc chủ nhà đồng ý và diện tích |
| Làm giấy tờ hành chính ở nơi đang sống | Phần lớn thủ tục đã nhận nơi cư trú, gồm cả tạm trú | Thủ tục cụ thể cần hỏi cơ quan giải quyết việc đó |
| Giữ quyền lợi ở quê như đất nông nghiệp, chính sách địa phương | Tạm trú giúp giữ thường trú ở quê | Chuyển thường trú đi có thể ảnh hưởng một số quyền lợi gắn với nơi thường trú |
Cột cuối là lý do nhiều người đi làm xa chọn giữ thường trú ở quê và chỉ tạm trú ở thành phố. Trước khi quyết định chuyển hẳn, hãy hỏi ở quê xem quyền lợi nào của mình gắn với nơi thường trú.
Câu hỏi thường gặp
Mức diện tích tối thiểu ở tỉnh, thành của mình là bao nhiêu?
Mức này do hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định, không thấp hơn 8 m² sàn mỗi người theo nghị định hướng dẫn Luật Cư trú. Sau khi sắp xếp còn 34 tỉnh, thành, một số nơi có thể ban hành lại mức áp dụng. Cách chắc nhất là hỏi công an xã, phường nơi có nhà hoặc tra nghị quyết đang có hiệu lực của tỉnh.
Thuê chung cư có được nhập hộ khẩu không?
Được, nếu chủ căn hộ đồng ý cho đăng ký thường trú, có hợp đồng thuê và căn hộ bảo đảm diện tích sàn bình quân tối thiểu. Căn hộ chưa có giấy chứng nhận thì chủ cần giấy tờ khác chứng minh quyền sở hữu, như hợp đồng mua bán với chủ đầu tư và biên bản bàn giao.
Hết hạn hợp đồng thuê thì thường trú của mình có tự mất không?
Hết hạn thuê mà không gia hạn và không còn ở đó thuộc các trường hợp có thể bị xoá đăng ký thường trú theo quy định, thường theo đề nghị của chủ sở hữu hoặc khi cơ quan phát hiện. Tốt nhất bạn đăng ký thường trú ở nơi ở mới, khi đó nơi cũ được xoá tự nhiên.
Ở nhờ nhà bạn thân không lấy tiền có cần hợp đồng không?
Không cần hợp đồng thuê, nhưng cần văn bản cho ở nhờ thể hiện chủ sở hữu đồng ý cho bạn ở tại địa chỉ đó. Văn bản này cùng ý kiến đồng ý cho đăng ký thường trú là phần thay cho hợp đồng. Nhà vẫn phải đủ diện tích bình quân theo mức của địa phương.
Chủ nhà ở nước ngoài thì xin đồng ý thế nào?
Chủ nhà có thể uỷ quyền cho người ở Việt Nam đại diện, hoặc gửi văn bản đồng ý theo cách được chấp nhận, thường cần chứng thực chữ ký ở cơ quan có thẩm quyền. Mỗi nơi có thể yêu cầu khác nhau, nên hỏi công an xã trước khi nhờ chủ nhà làm giấy từ xa.
Thuê một phòng trong nhà nhiều phòng thì tính diện tích phòng hay cả nhà?
Cách tính phụ thuộc hướng dẫn hiện hành và cách cơ quan đăng ký áp dụng cho từng trường hợp, ví dụ phần thuê có tách biệt hay không. Hãy mang hợp đồng và giấy tờ nhà đến hỏi trước khi ký hợp đồng dài hạn với mục đích đăng ký thường trú.