Bạn được đăng ký thường trú vào chỗ ở hợp pháp không thuộc sở hữu của mình khi về ở với người thân thuộc các quan hệ mà Luật Cư trú liệt kê, và được chủ hộ cùng chủ sở hữu chỗ ở đồng ý. Nhóm quan hệ rộng nhất áp dụng cho mọi người là vợ chồng, cha mẹ và con. Các quan hệ xa hơn như anh chị em ruột, ông bà, cháu ruột, cô dì chú bác ruột chỉ được dùng cho một số đối tượng: người cao tuổi, người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng, người không có khả năng lao động, người chưa thành niên trong những hoàn cảnh nhất định.
Điểm thuận lợi của diện này là không phải chứng minh diện tích nhà tối thiểu như nhà thuê, mượn, ở nhờ. Điểm dễ vướng là quan hệ phải nằm đúng trong danh sách: một người trưởng thành khoẻ mạnh muốn nhập hộ khẩu vào nhà anh ruột, nhà cô ruột thì không đi theo diện này mà phải đi theo diện ở nhờ, kèm điều kiện diện tích. Bài dưới tách từng nhóm quan hệ để bạn tự đối chiếu, rồi dặn những giấy tờ cần có. Danh sách chi tiết theo văn bản hiện hành, nên hỏi công an xã, phường nơi có chỗ ở trước khi nộp.
Vì sao luật giới hạn quan hệ, và giới hạn này có lợi gì
Thời còn sổ hộ khẩu giấy, việc nhập khẩu vào nhà người khác từng bị lạm dụng: nhập khống vào nhà người quen để con được học trường tốt, để được đền bù khi giải toả, để hưởng chính sách của địa phương. Luật Cư trú năm 2020 xử lý chuyện này bằng hai lớp. Lớp thứ nhất là liệt kê rõ những quan hệ được đăng ký thường trú mà không phải chứng minh diện tích. Lớp thứ hai là bắt buộc chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở đồng ý, để không ai bị "gửi" người vào nhà mình mà không biết.
Với người dân bình thường, giới hạn này có mặt tốt: nếu bạn thuộc đúng quan hệ, cơ quan đăng ký không được đòi thêm điều kiện về số mét vuông, về thời gian đã sống ở đó, hay về việc nhà đông người. Một căn nhà nhỏ ở hẻm có sáu người ở vẫn có thể nhận thêm con dâu về nhập khẩu, vì đây là diện vợ về ở với chồng.
Mặt khó là quan hệ ngoài danh sách thì phải đi đường khác. Người về ở với bác ruột khi đã trưởng thành, khoẻ mạnh, có khả năng lao động, sẽ được xem như ở nhờ: cần văn bản cho ở nhờ và nhà phải bảo đảm diện tích sàn bình quân tối thiểu theo mức của tỉnh, thành phố. Hiểu trước điều này giúp bạn chọn đúng diện ngay từ đầu.
Các nhóm quan hệ và đối tượng được áp dụng
Bảng dưới gom các quan hệ theo cách Luật Cư trú năm 2020 sắp xếp. Đây là bản diễn giải để dễ đối chiếu; khi có trường hợp sát ranh giới, văn bản luật và hướng dẫn của công an xã là căn cứ cuối cùng:
| Nhóm | Người về ở | Về ở với ai |
|---|---|---|
| 1 | Bất kỳ ai | Vợ về ở với chồng, chồng về ở với vợ; con về ở với cha, mẹ; cha, mẹ về ở với con |
| 2 | Người cao tuổi | Anh ruột, chị ruột, em ruột, cháu ruột |
| 3 | Người khuyết tật đặc biệt nặng, khuyết tật nặng, người không có khả năng lao động, người bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức, khả năng điều khiển hành vi | Ông bà nội, ông bà ngoại, anh chị em ruột, bác, chú, cậu, cô, dì ruột, cháu ruột, người giám hộ |
| 4 | Người chưa thành niên được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý, hoặc không còn cha mẹ | Cụ nội, cụ ngoại, ông bà nội, ông bà ngoại, anh chị em ruột, bác, chú, cậu, cô, dì ruột |
| 5 | Người chưa thành niên | Người giám hộ |
"Con" ở nhóm 1 gồm con đẻ và con nuôi đã đăng ký hợp pháp; quan hệ cha mẹ với con riêng của vợ hoặc chồng không tự động nằm trong nhóm này. Cha mẹ ở đây cũng có thể là cha mẹ nuôi. Những trường hợp như con dâu muốn ở với mẹ chồng khi chồng đã mất, hay cháu ngoại trưởng thành về ở với bà ngoại, cần hỏi cụ thể vì không khớp thẳng vào bảng.
Đọc kỹ từng nhóm: những chỗ người ta hay hiểu sai
Vợ chồng phải có đăng ký kết hôn. Quan hệ vợ chồng được chứng minh bằng giấy chứng nhận kết hôn hoặc dữ liệu hộ tịch. Chung sống không đăng ký kết hôn không đi theo diện này; người đó có thể đăng ký theo diện ở nhờ hoặc đăng ký tạm trú. Phần kết hôn, về nhà chồng nhà vợ được bàn kỹ ở mục cư trú khi kết hôn của trang.
"Con về ở với cha mẹ" không phân biệt tuổi. Con đã lớn, đã lập gia đình, đã từng chuyển đi nơi khác vẫn được đăng ký thường trú về nhà cha mẹ theo nhóm 1, miễn cha mẹ là chủ hộ hoặc chủ sở hữu đồng ý. Con đưa vợ hoặc chồng và con nhỏ về cùng thì từng người đi theo quan hệ của mình: vợ hoặc chồng về ở với người kia, cháu nhỏ về ở với cha mẹ.
"Người cao tuổi" tính theo luật về người cao tuổi. Người cao tuổi là công dân từ đủ 60 tuổi trở lên theo Luật Người cao tuổi. Một người 65 tuổi muốn về ở với em ruột hoặc cháu ruột thì đi theo nhóm 2, không cần chứng minh diện tích.
Khuyết tật, mất khả năng lao động cần giấy xác nhận. Nhóm 3 cần giấy tờ chứng minh tình trạng, ví dụ giấy xác nhận khuyết tật do cơ quan có thẩm quyền cấp, hoặc giấy tờ y tế theo hướng dẫn. Không có giấy này, cán bộ không có căn cứ để áp dụng nhóm 3.
Người chưa thành niên luôn cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Trừ khi không còn cha mẹ. Trẻ về ở với ông bà trong khi cha mẹ đi làm xa vẫn phải có ý kiến đồng ý của cha mẹ trên tờ khai hoặc văn bản riêng. Chuyện trẻ ở với ông bà mà cha mẹ ở nơi khác được bàn thêm ở mục giấy tờ cư trú cho con.
Giấy tờ cần chuẩn bị cho diện này
Ngoài tờ khai thay đổi thông tin cư trú, hồ sơ diện về ở với người thân thường xoay quanh các giấy tờ sau. Giấy tờ nào đã có trong dữ liệu dân cư, hộ tịch thì thường không phải nộp lại:
- Ý kiến đồng ý của chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở, ghi trên tờ khai hoặc văn bản riêng, hoặc xác nhận điện tử. Nếu chủ hộ đồng thời là chủ sở hữu thì một người ký là đủ.
- Giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân: giấy khai sinh để chứng minh cha mẹ và con; giấy chứng nhận kết hôn cho vợ chồng; với anh chị em ruột, ông bà, cháu ruột thường phải ghép nhiều giấy khai sinh để nối được chuỗi quan hệ; quyết định công nhận việc nuôi con nuôi; quyết định cử người giám hộ.
- Giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp của chủ sở hữu nếu cơ quan chưa tra cứu được trong dữ liệu.
- Giấy tờ chứng minh đối tượng với nhóm 2 đến nhóm 5: tuổi đã có trên thông tin định danh; tình trạng khuyết tật, mất khả năng lao động cần giấy xác nhận; người chưa thành niên cần ý kiến của cha mẹ hoặc người giám hộ.
- Xác nhận của cơ quan có thẩm quyền về quan hệ nhân thân khi giấy khai sinh cũ bị mất, ghi thiếu tên cha hoặc mẹ, hoặc tên ghi khác với hiện nay.
Chuỗi quan hệ dài, như cháu về ở với bà ngoại, là chỗ hồ sơ hay đứng lại: cần giấy khai sinh của cháu ghi tên mẹ, và giấy khai sinh của mẹ ghi tên bà. Giấy khai sinh của thế hệ trước thường viết tay, có khi sai chữ. Gom đủ trước khi nộp sẽ đỡ một lượt đi lại.
Một ví dụ: ba người, ba đường khác nhau vào cùng một căn nhà
Gia đình giả định: bà Hoa 68 tuổi đứng tên căn nhà ở một phường, đang là chủ hộ. Năm nay có ba người muốn nhập hộ khẩu về nhà bà. Người thứ nhất là con trai bà, đã từng chuyển thường trú đi tỉnh khác khi đi làm, nay về ở hẳn. Anh đi theo nhóm 1, con về ở với mẹ: bà ký đồng ý với tư cách vừa chủ hộ vừa chủ sở hữu, quan hệ mẹ con đã có trong dữ liệu dân cư.
Người thứ hai là em gái ruột của bà, 63 tuổi, goá chồng, muốn về sống cùng chị. Em gái là người cao tuổi về ở với chị ruột, khớp nhóm 2; cần thêm giấy tờ nối được quan hệ chị em ruột nếu dữ liệu chưa có, thường là giấy khai sinh của hai chị em cùng ghi tên cha mẹ.
Người thứ ba là cháu họ của bà, 25 tuổi, lên thành phố đi làm. Quan hệ cháu họ không nằm trong danh sách và cháu là người trưởng thành có khả năng lao động, nên không đi được diện người thân. Cháu có thể đăng ký tạm trú ở nhà bà, hoặc nếu muốn thường trú thì đi theo diện ở nhờ: bà làm văn bản cho ở nhờ, và căn nhà phải bảo đảm diện tích sàn bình quân tối thiểu theo mức của thành phố, tính cả những người đã đăng ký ở đó.
Trước khi nộp: danh sách tự kiểm
Diện người thân đơn giản hơn diện thuê nhà, nhưng vẫn có vài điểm nên kiểm ở nhà:
- Xác định đúng ai là chủ hộ hiện nay trong dữ liệu cư trú, không phải người mà cả nhà vẫn quen gọi là chủ nhà. Mở VNeID của một thành viên trong hộ để xem.
- Xác định ai là chủ sở hữu trên giấy tờ nhà; nếu chủ sở hữu đã mất hoặc nhà có nhiều đồng sở hữu, hỏi trước công an xã cách lấy ý kiến đồng ý.
- Đối chiếu quan hệ của mình với chủ hộ theo bảng ở trên; nếu không khớp nhóm nào, chuẩn bị theo diện ở nhờ hoặc đăng ký tạm trú.
- Gom đủ giấy tờ nối chuỗi quan hệ, kiểm từng chữ trong họ tên, năm sinh.
- Hỏi công an xã, phường nơi có nhà về những giấy nào họ đã tra được, giấy nào cần mang; nếu nộp trực tuyến, hỏi cách chủ hộ xác nhận đồng ý trên ứng dụng.
Câu hỏi thường gặp
Về ở với anh ruột khi chưa tới 60 tuổi và vẫn khoẻ mạnh thì đăng ký thường trú thế nào?
Trường hợp này không thuộc diện người thân theo Luật Cư trú, nên đi theo diện ở nhờ: cần chủ sở hữu đồng ý cho đăng ký thường trú, văn bản cho ở nhờ, và nhà bảo đảm diện tích sàn bình quân tối thiểu theo mức của địa phương. Nếu chưa đủ điều kiện, bạn vẫn đăng ký tạm trú ở đó được.
Chủ hộ không đồng ý thì có nhập hộ khẩu về nhà cha mẹ được không?
Ý kiến đồng ý của chủ hộ và chủ sở hữu là điều kiện của diện này. Nếu chủ hộ là một người khác trong gia đình và không đồng ý, cơ quan đăng ký không có căn cứ để chấp nhận. Mâu thuẫn trong gia đình về nhà ở là chuyện của luật dân sự, cần giải quyết riêng trước.
Con riêng của vợ có được nhập hộ khẩu vào nhà chồng mới không?
Quan hệ giữa người chồng mới và con riêng của vợ không phải quan hệ cha mẹ và con theo nghĩa nhóm 1, trừ khi đã làm thủ tục nhận nuôi. Thông thường, cháu đi theo mẹ: nếu mẹ là đồng sở hữu hoặc đã thường trú hợp pháp ở đó, hãy hỏi công an xã cách đăng ký cho cháu theo mẹ.
Giấy khai sinh của cha mẹ bị mất thì chứng minh quan hệ chị em ruột bằng gì?
Trước hết thử xem quan hệ đã có trong dữ liệu dân cư, hộ tịch chưa. Nếu chưa, có thể xin trích lục khai sinh từ sổ hộ tịch lưu ở nơi đã đăng ký khai sinh, hoặc hỏi cơ quan có thẩm quyền về cách xác nhận quan hệ. Mang những giấy tờ cũ còn giữ được đến để cán bộ chỉ cách.
Đăng ký thường trú về nhà người thân có cần sống ở đó một thời gian trước không?
Luật Cư trú năm 2020 không đặt điều kiện thời gian sống trước cho diện về ở với người thân. Điều quan trọng là bạn thực sự về ở, có quan hệ đúng và được đồng ý. Cán bộ khu vực có thể xác minh thực tế, nên đừng đăng ký vào nơi mình không ở.
Nhà có nhiều thế hệ, đông người thì có bị từ chối vì chật không?
Với các quan hệ thuộc diện người thân, luật không đặt điều kiện diện tích tối thiểu, nên nhà chật không phải lý do từ chối. Điều kiện diện tích chỉ áp dụng cho diện thuê, mượn, ở nhờ. Nếu được trả lời khác, hãy đề nghị cán bộ nêu căn cứ bằng văn bản.