Pháp luật Việt Nam không có thủ tục ly thân; khi vợ chồng ra ở riêng mà chưa ly hôn, mỗi người vẫn là vợ, chồng hợp pháp và tự đăng ký cư trú theo nơi mình thực sống. Người dọn ra ở chỗ khác từ 30 ngày trở lên đăng ký tạm trú tại đó, hoặc đăng ký thường trú nếu đó là nhà riêng, nhà bố mẹ và muốn ở lâu dài. Con chưa thành niên đăng ký theo nơi cư trú của người mà con thường xuyên chung sống. Người ở lại không cần đồng ý, và cũng không chặn được, việc người kia đăng ký ở chỗ khác.
Ở riêng là giai đoạn nhiều cảm xúc, và giấy tờ thường bị bỏ quên cho tới khi cần đưa con đi học, đi khám, hay làm một thủ tục gấp. Bài này chỉ bàn phần cư trú: nên đăng ký gì, ở đâu, những điều luật không cho làm, và cách giữ an toàn cho mình và con nếu phải rời nhà trong hoàn cảnh căng thẳng. Bài không khuyên nên ly hôn hay hàn gắn. Trước khi nộp hồ sơ, hỏi công an xã, phường nơi bạn đang ở.
Ly thân không có trên giấy, nhưng nơi ở thì có
Luật Hôn nhân và gia đình không có chế định ly thân. Hai người hoặc đang là vợ chồng, hoặc đã ly hôn theo bản án, quyết định của Toà án. Vì vậy, khi một người dọn ra ở riêng, dữ liệu dân cư vẫn ghi tình trạng đã kết hôn, thông tin người vợ, chồng vẫn giữ nguyên. Không có thủ tục nào ở công an để ghi nhận "đang ly thân".
Cư trú thì khác. Luật Cư trú gắn nghĩa vụ đăng ký với nơi bạn thực sự sinh sống. Người ra ở riêng mà vẫn để thông tin cư trú ở nhà chung, trong khi đã sống chỗ khác nhiều tháng, là để dữ liệu lệch với thực tế. Khi đó, những việc gắn với nơi cư trú như làm giấy tờ ở xã, phường nơi đang sống, đăng ký cho con đi học, xác nhận cư trú để vay vốn hay xin việc đều trở nên vướng.
Một điểm làm nhiều người yên tâm: đăng ký tạm trú hay thường trú ở nơi khác không phải là thủ tục ly hôn, không phải chứng cứ tự động cho việc gì trong quan hệ vợ chồng. Đó chỉ là ghi nhận nơi bạn đang sống. Nếu sau này hai người về lại với nhau, việc chuyển cư trú về nhà chung cũng làm được như bình thường.
Ra ở riêng thì đăng ký gì: theo nơi bạn chuyển đến
Lựa chọn phụ thuộc vào chỗ ở mới và việc bạn có định ở lâu hay không.
| Nơi chuyển đến | Đăng ký phù hợp | Cần ai đồng ý | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Nhà bố mẹ đẻ | Tạm trú nếu chưa chắc; thường trú diện con về ở với cha mẹ nếu ở lâu | Chủ hộ, chủ sở hữu nhà bố mẹ | Bố hoặc mẹ phải đang thường trú tại đó |
| Nhà riêng đứng tên mình | Thường trú diện chỗ ở thuộc sở hữu của mình | Không cần ai khác nếu nhà riêng của bạn | Nhà là tài sản chung vợ chồng thì có thể cần ý kiến đồng sở hữu; hỏi công an xã |
| Nhà thuê | Tạm trú; thường trú khi đủ điều kiện diện thuê | Chủ nhà | Diện thuê có điều kiện về hợp đồng và diện tích theo quy định của tỉnh |
| Nhà người thân khác, bạn bè | Tạm trú | Chủ hộ, chủ sở hữu chỗ ở | Ở ngắn dưới 30 ngày thì chủ nhà thông báo lưu trú |
Trường hợp nhà riêng đứng tên mình nhưng mua trong thời kỳ hôn nhân, về pháp luật hôn nhân gia đình nó có thể là tài sản chung. Đăng ký cư trú không giải quyết chuyện tài sản; chỉ cần lưu ý rằng cơ quan đăng ký có thể hỏi ý kiến của người đồng sở hữu.
Những điều người ở lại không làm được, và người dọn đi cũng vậy
Người ở lại không xoá được thường trú của người kia. Dù là chủ hộ hay chủ nhà, bạn không tự xoá được thường trú của vợ, chồng chỉ vì họ đã dọn đi. Xoá đăng ký thường trú chỉ thực hiện theo căn cứ luật định, qua cơ quan đăng ký cư trú.
Người ở lại không chặn được việc người kia đăng ký nơi mới. Đăng ký ở nơi mới cần đồng ý của chủ hộ, chủ sở hữu nơi mới, không cần ý kiến của người ở nhà cũ. Khi đăng ký thường trú mới được chấp nhận, thường trú cũ được xoá theo quy định.
Người dọn đi không tự ý đăng ký con theo mình nếu con không sống với mình. Nơi cư trú của con theo người con thường xuyên chung sống. Đăng ký cư trú của người chưa thành niên cũng cần ý kiến của cha, mẹ hoặc người giám hộ theo quy định. Nếu hai bên tranh chấp về việc con ở với ai, đó là việc của thoả thuận hoặc Toà án, không phải của thủ tục cư trú.
Không ai được khai sai. Khai sai nơi ở, khai sai quan hệ, nhờ người đăng ký giùm ở nơi mình không ở là vi phạm quy định về cư trú. Trong hoàn cảnh căng thẳng, một tờ khai sai có thể trở thành rắc rối lớn hơn cả mâu thuẫn ban đầu.
Con ở với ai thì đăng ký theo người đó
Luật Cư trú 2020 xác định nơi cư trú của người chưa thành niên là nơi cư trú của cha, mẹ; cha mẹ ở hai nơi thì là nơi cư trú của người mà con thường xuyên chung sống; không xác định được thì theo thoả thuận của cha mẹ, không thoả thuận được thì Toà án quyết định. Khi vợ chồng ở riêng, câu hỏi thực tế là con đang sống, ăn ngủ, đi học ở nhà nào.
Nếu con theo người dọn đi và hai bên đồng thuận, người dọn đi đăng ký cho mình ở nơi mới trước, rồi đăng ký cho con tạm trú hoặc thường trú cùng. Nếu con vẫn ở nhà chung với người ở lại, cư trú của con giữ nguyên. Nếu con đi lại giữa hai nhà theo tuần, theo tháng, nên giữ cư trú của con ở nhà mà con ở nhiều hơn và nơi con đi học, tránh đổi qua đổi lại.
Ví dụ giả định: anh Khoa và chị Vy ở riêng sau nhiều lần mâu thuẫn, chưa tính chuyện ly hôn. Chị Vy đưa con trai bảy tuổi về nhà bố mẹ đẻ ở xã bên, con chuyển trường theo mẹ. Chị đăng ký tạm trú cho mình và con tại nhà bố mẹ, với ý kiến đồng ý của bố chị là chủ hộ. Thường trú của hai mẹ con vẫn ở nhà chung với anh Khoa. Nửa năm sau hai người hàn gắn, chị và con quay về; tạm trú ở nhà bố mẹ đẻ được xoá khi hai mẹ con không còn ở đó, mọi thứ trở lại như trước mà không phải làm lại thường trú.
Khi phải rời nhà vì bạo lực hoặc bị đe doạ
Có những trường hợp ở riêng không phải là lựa chọn bình tĩnh, mà là phải rời đi để an toàn. Về cư trú và giấy tờ, một vài điều nên biết:
- An toàn trước, giấy tờ sau. Nếu đang bị bạo lực, báo ngay công an xã, phường nơi xảy ra sự việc; công an cấp xã cũng là nơi tiếp nhận tố giác và hỗ trợ ban đầu.
- Mang theo hoặc chụp lại giấy tờ quan trọng của mình và con: thẻ căn cước, giấy khai sinh của con, giấy tờ trường học, thẻ bảo hiểm y tế. Nếu không mang được, các thông tin cơ bản vẫn có trong dữ liệu và trên VNeID.
- Giữ tài khoản VNeID và điện thoại của mình an toàn: đổi mật khẩu nếu người kia biết, không cho ai giữ hộ.
- Khi đã đến nơi ở mới, đăng ký tạm trú như bình thường. Nếu lo ngại bị lần ra nơi ở, nói rõ hoàn cảnh với cán bộ tiếp nhận để được hướng dẫn.
- Các tổ chức như hội phụ nữ ở xã, phường thường có kênh hỗ trợ người bị bạo lực gia đình; hỏi trực tiếp tại địa phương.
Trang không thay thế được tư vấn pháp lý hay hỗ trợ khẩn cấp. Trong tình huống nguy hiểm, liên hệ ngay cơ quan công an gần nhất.
Lộ trình cư trú cho người vừa ra ở riêng
Áp dụng khi tình hình đã tạm ổn, bạn bắt đầu sắp xếp giấy tờ:
- Kiểm VNeID: nơi thường trú, tạm trú hiện tại của mình và của con, chủ hộ là ai.
- Quyết định sẽ ở chỗ mới bao lâu: chưa chắc thì tạm trú, chắc ở lâu và chỗ ở đủ điều kiện thì tính thường trú.
- Xin ý kiến đồng ý của chủ hộ, chủ sở hữu nơi mới, ví dụ bố mẹ đẻ hoặc chủ nhà thuê.
- Nộp hồ sơ tạm trú hoặc thường trú qua VNeID, Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc trực tiếp tại công an xã, phường nơi mới.
- Nếu con sống với mình, đăng ký cho con sau khi mình đã đăng ký xong; trao đổi với người kia nếu có thể.
- Ghi lại ngày hết hạn tạm trú; kiểm lại VNeID sau khi được duyệt.
Nếu sau này hai người quyết định ly hôn, bài về cư trú sau ly hôn trong cùng mục sẽ giúp bạn làm tiếp phần còn lại.
Những việc hằng ngày vướng khi cư trú không khớp nơi đang ở
Nhiều người ra ở riêng nghĩ rằng cứ để nguyên mọi thứ ở nhà chung cho đỡ phiền, đợi ngã ngũ rồi tính. Vài tháng sau, những việc nhỏ bắt đầu vướng. Con chuyển trường theo mẹ, nhà trường mới hỏi thông tin cư trú tại địa bàn. Xin xác nhận thông tin về cư trú để nộp hồ sơ vay vốn, hồ sơ xin việc, giấy ghi nơi ở là căn nhà bạn đã không còn sống. Đi làm một số thủ tục ở xã, phường nơi đang ở, cán bộ hỏi bạn có đăng ký tạm trú ở đây chưa. Mỗi lần như vậy lại phải giải thích hoàn cảnh riêng, việc ai cũng muốn tránh.
Đăng ký tạm trú đúng nơi đang sống giải quyết phần lớn những vướng mắc ấy mà không động chạm gì tới thường trú hay quan hệ hôn nhân. Thủ tục nhẹ, có thể nộp trực tuyến, và bạn chỉ cần ý kiến của chủ hộ, chủ sở hữu nơi mới. Một chi tiết nên để ý là thư từ, giấy báo gửi theo địa chỉ thường trú vẫn về nhà chung. Nếu lo bỏ lỡ giấy tờ quan trọng như giấy mời của Toà án, của cơ quan bảo hiểm, nên chủ động báo địa chỉ liên lạc mới cho các nơi đang giao dịch với mình, thay vì trông vào người ở lại chuyển giúp.
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng ly thân có phải chuyển hộ khẩu không?
Không bắt buộc chuyển thường trú, vì luật không có thủ tục ly thân. Nhưng người đã dọn ra ở nơi khác từ 30 ngày trở lên cần đăng ký tạm trú tại nơi đang sống, hoặc đăng ký thường trú nếu muốn và đủ điều kiện.
Chồng là chủ hộ có quyền xoá hộ khẩu của vợ khi vợ bỏ đi không?
Không. Chủ hộ không tự xoá thường trú của thành viên. Việc xoá chỉ thực hiện khi có căn cứ theo Luật Cư trú và do cơ quan đăng ký cư trú xác minh, quyết định. Người dọn đi nên tự đăng ký cư trú ở nơi mới để dữ liệu đúng thực tế.
Về nhà bố mẹ đẻ ở có cần chồng đồng ý không?
Không cần. Đăng ký tạm trú hay thường trú ở nhà bố mẹ đẻ cần ý kiến của chủ hộ và chủ sở hữu nhà bố mẹ, không cần ý kiến của chồng. Nếu đưa con theo, nên trao đổi về nơi cư trú của con.
Đưa con về nhà ngoại ở thì đăng ký cư trú cho con thế nào?
Mẹ đăng ký tạm trú hoặc thường trú cho mình ở nhà ngoại trước, rồi đăng ký cho con cùng nơi đó, vì nơi cư trú của con theo người con thường xuyên chung sống. Nếu hai bên tranh chấp việc con ở với ai, việc đó thuộc thoả thuận hoặc Toà án.
Đăng ký tạm trú ở nơi khác có bị coi là bỏ nhà khi ly hôn không?
Đăng ký tạm trú chỉ ghi nhận nơi bạn đang sống, không phải thủ tục trong quan hệ hôn nhân. Việc Toà án đánh giá hoàn cảnh hai bên khi giải quyết ly hôn dựa vào nhiều chứng cứ; nếu lo ngại, hỏi luật sư hoặc trợ giúp pháp lý.
Ở riêng một thời gian rồi về lại với nhau thì có phải làm lại hộ khẩu không?
Nếu bạn vẫn giữ thường trú ở nhà chung và chỉ tạm trú nơi khác, khi về lại thì thông tin tạm trú cũ không còn cần, thường trú giữ nguyên. Nếu đã chuyển thường trú đi, bạn đăng ký thường trú lại về nhà chung theo diện vợ chồng.