Ở nhờ nhà người quen, trông nhà hộ cho người đi xa, hay ở nhà do nơi làm việc bố trí đều là ở tại chỗ ở hợp pháp nếu người có quyền với căn nhà đồng ý, và bạn đăng ký cư trú như người thuê: ở từ 30 ngày trở lên thì đăng ký tạm trú; muốn thường trú thì đi theo diện thuê, mượn, ở nhờ, cần ý kiến đồng ý và đáp ứng diện tích tối thiểu địa phương quy định. Không trả tiền không làm việc ở của bạn kém hợp pháp hơn người thuê, nhưng giấy tờ thì cần rõ hơn, vì không có hợp đồng thuê để chứng minh.
Ở nhờ là kiểu ở rất Việt Nam: em họ lên thành phố đi làm ở nhà anh chị, người quen trông căn nhà của gia đình đi nước ngoài, công nhân ở nhà tập thể của công ty, cán bộ ở nhà công vụ. Vì là chỗ quen biết, người ta hay bỏ qua giấy tờ, và chỉ khi cần xác nhận cư trú, cần đăng ký cho con đi học, mới thấy thiếu. Bài này đi theo từng kiểu ở nhờ và chỉ ra giấy tờ phù hợp. Phần tờ khai, điều kiện diện tích nói chung đã có ở bài về nhà thuê, mượn, ở nhờ trong mục đăng ký thường trú. Trước khi nộp, hỏi công an xã, phường nơi có căn nhà xem họ cần gì cụ thể.
Ở nhờ khác ở với người thân thế nào
Điều đầu tiên cần xác định: bạn có quan hệ gia đình với chủ nhà theo các trường hợp mà luật cho đăng ký theo diện người thân không. Con về ở với cha mẹ, vợ về ở với chồng là diện người thân; anh em họ, bạn bè, đồng hương thì thường không thuộc nhóm đó. Diện người thân thường không bị xét diện tích theo đầu người và chỉ cần chứng minh quan hệ. Diện ở nhờ thì không cần quan hệ, nhưng cần văn bản cho ở nhờ hoặc cho mượn và đáp ứng mức diện tích.
Với tạm trú, khác biệt này nhỏ hơn nhiều. Đăng ký tạm trú ở nhà ai cũng cần chứng minh chỗ ở hợp pháp và ý kiến đồng ý của chủ nhà, dù bạn là con cháu hay người quen. Vì vậy với người chỉ ở một thời gian, tạm trú thường là lựa chọn đơn giản nhất, không phải bàn tới diện nào.
Thường trú ở nhờ chỉ nên tính khi bạn thật sự sống lâu dài ở đó, đã bỏ nơi thường trú cũ, và chủ nhà sẵn lòng. Bởi một khi việc ở nhờ chấm dứt mà chủ nhà không đồng ý cho giữ, đăng ký của bạn có thể bị xoá theo trường hợp luật định, và bạn phải đăng ký lại ở nơi mới.
Mỗi kiểu ở nhờ, đăng ký gì và dựa vào giấy tờ gì
Bảng dưới đây gợi ý chung. Loại giấy tờ được nhận cụ thể do nơi tiếp nhận quyết định, nên hỏi trước.
| Kiểu ở | Thường đăng ký | Giấy tờ chứng minh chỗ ở | Ai đồng ý |
|---|---|---|---|
| Ở nhờ nhà người quen, họ hàng xa | Tạm trú; thường trú nếu ở lâu dài và đủ diện tích | Văn bản cho ở nhờ, cho mượn; giấy tờ nhà của chủ | Chủ sở hữu; chủ hộ nếu khác người |
| Trông nhà hộ người đi xa | Tạm trú | Văn bản cho ở và trông nhà; giấy tờ nhà của chủ | Chủ sở hữu, có thể xác nhận trên VNeID dù ở xa |
| Nhà tập thể, ký túc xá công ty | Tạm trú | Xác nhận của doanh nghiệp về việc bố trí chỗ ở | Doanh nghiệp quản lý chỗ ở |
| Nhà công vụ, nhà cơ quan bố trí | Tạm trú hoặc thường trú tuỳ thời gian và quy định | Quyết định bố trí, hợp đồng thuê nhà công vụ | Cơ quan, đơn vị quản lý nhà |
| Ở trong nhà xưởng, cửa hàng của chủ | Tạm trú nếu nơi đó được dùng để ở hợp pháp | Xác nhận của chủ; hỏi trước nơi đó có được đăng ký không | Chủ cơ sở |
Với chỗ ở do doanh nghiệp, cơ quan quản lý, người đại diện của đơn vị đó là người ghi ý kiến đồng ý, không phải trưởng phòng hay quản lý khu nhà nếu họ không được giao việc này.
Văn bản cho ở nhờ nên có gì
Luật không bắt mọi văn bản cho ở nhờ phải theo một mẫu cố định; có nơi chấp nhận văn bản hai bên tự lập, có nơi đề nghị công chứng hoặc chứng thực khi đăng ký thường trú. Dù hình thức nào, một văn bản dùng được thường có:
- Họ tên, số định danh cá nhân của người cho ở nhờ và của từng người được ở nhờ.
- Địa chỉ căn nhà theo tên đơn vị hành chính hiện nay, và phần nhà được dùng nếu chỉ ở một phần, ví dụ một phòng trên tầng hai.
- Câu nói rõ là cho ở nhờ hoặc cho mượn, không thu tiền; nếu có thu tiền điện nước hay góp chi phí thì nên ghi rõ để tránh hiểu nhầm là thuê.
- Thời gian cho ở nhờ, hoặc ghi là không xác định thời hạn.
- Ý kiến đồng ý cho đăng ký tạm trú hoặc thường trú, ghi rõ loại nào.
- Chữ ký của chủ sở hữu, các đồng sở hữu nếu nơi tiếp nhận yêu cầu, và ngày lập.
Nếu chủ nhà ở xa, họ có thể xác nhận ý kiến trên VNeID khi bạn nộp hồ sơ trực tuyến, đỡ phải gửi giấy tờ qua lại. Hỏi nơi tiếp nhận có chấp nhận cách này cho trường hợp của bạn không.
Ba tình huống cần cẩn thận
Trông nhà cho gia đình đi nước ngoài. Chủ nhà vắng lâu không làm bạn thành chủ hộ hay người quản lý thay về mặt pháp lý. Bạn đăng ký tạm trú với ý kiến của chủ, và khi chủ về hoặc bán nhà, việc ở của bạn chấm dứt theo thoả thuận. Đừng nhận nộp hồ sơ cư trú cho người khác vào căn nhà đó khi chủ chưa đồng ý; người trông nhà không có quyền đồng ý thay.
Ở nhà công ty khi nghỉ việc. Chỗ ở do doanh nghiệp bố trí thường gắn với việc làm. Nghỉ việc thì quyền ở cũng chấm dứt theo quy định của doanh nghiệp, và tạm trú tại đó sẽ được xử lý. Người lao động nên đăng ký tạm trú ngay ở nơi mới, tránh để khoảng trống. Nếu chỉ còn vài ngày ở lại để dọn đồ thì không cần làm gì thêm.
Ở nhờ nhà người yêu, người sống chung. Về cư trú, chưa đăng ký kết hôn thì người kia là người cho ở nhờ, không phải vợ hoặc chồng. Bạn đăng ký tạm trú hoặc thường trú theo diện ở nhờ, có ý kiến đồng ý. Mục cư trú khi kết hôn của trang có bài riêng về tình huống sống chung.
Ví dụ: em họ lên thành phố ở nhờ nhà anh chị
Ví dụ giả định: Khoa, hai mươi hai tuổi, từ quê lên thành phố đi làm, ở nhờ nhà anh họ là anh Đức. Nhà anh Đức đứng tên vợ chồng anh, có một phòng trống. Khoa không trả tiền thuê, chỉ góp tiền điện nước hằng tháng.
Ba tuần sau khi lên, Khoa cần đăng ký tạm trú vì công ty hỏi địa chỉ để làm hồ sơ bảo hiểm và vì sẽ ở lâu. Anh Đức hỏi công an phường; cán bộ cho biết với tạm trú, Khoa nộp trên VNeID hoặc trực tiếp, anh chị Đức xác nhận đồng ý, kèm giấy tờ chứng minh chỗ ở. Hai bên lập một văn bản ngắn ghi Khoa được ở nhờ phòng tầng hai, không thu tiền thuê, có góp điện nước, đồng ý cho đăng ký tạm trú. Hồ sơ được chấp nhận, Khoa ghi lại ngày hết hạn tạm trú để gia hạn.
Hai năm sau, Khoa có ý định ở lâu dài và bỏ hẳn nơi thường trú ở quê. Lúc này anh hỏi lại phường về diện ở nhờ. Phường cho biết anh họ không thuộc quan hệ được đăng ký theo diện người thân, nên Khoa đi diện ở nhờ và căn nhà phải đủ diện tích bình quân theo mức của địa phương với tổng số người đã đăng ký. Nhà đủ, vợ chồng anh Đức đồng ý, Khoa chuyển thường trú. Văn bản cho ở nhờ lần này ghi rõ là đồng ý cho đăng ký thường trú.
Trình tự gọn cho người ở nhờ
Áp chung cho các kiểu ở nhờ, ở mượn. Cách nộp, mẫu tờ khai có trong mục đăng ký thường trú và mục tạm trú của trang.
- Xác định mình ở bao lâu: dưới 30 ngày thì chủ nhà thông báo lưu trú là đủ; từ 30 ngày trở lên thì đăng ký tạm trú.
- Xác định quan hệ với chủ nhà: có thuộc diện người thân không, để chọn diện khi tính tới thường trú.
- Lập văn bản cho ở nhờ hoặc lấy xác nhận của đơn vị bố trí chỗ ở.
- Hỏi nơi tiếp nhận: giấy tờ nhà của chủ cần bản nào, có cần công chứng văn bản cho ở nhờ không, diện tích nhà có đủ nếu tính thường trú không.
- Nộp và ghi nhớ thời hạn: tạm trú có thời hạn, đặt nhắc gia hạn; khi chuyển đi thì đăng ký nơi mới.
Khi thôi ở nhờ, báo chủ nhà và đăng ký ở nơi mới càng sớm càng tốt. Đó là phép lịch sự với người đã cho mình ở, và cũng giúp thông tin cư trú của cả hai bên gọn gàng.
Cho người khác ở nhờ thì chủ nhà cần biết gì
Người cho ở nhờ thường nghĩ mình chỉ giúp một tay, không liên quan gì tới giấy tờ. Thật ra ký ý kiến đồng ý là xác nhận người đó đang ở thật tại nhà mình. Nếu người ở nhờ không sống ở đó mà chỉ mượn địa chỉ để làm thủ tục ở nơi khác, chủ nhà ký đồng ý là tiếp tay cho đăng ký không đúng thực tế. Chỉ ký cho người thật sự ở.
Với thường trú, chủ nhà nên nghĩ thêm về hai chuyện. Một là diện tích bình quân: mỗi người ở nhờ đăng ký thường trú làm giảm phần diện tích còn lại cho những người khác muốn đăng ký theo diện thuê, mượn, ở nhờ về sau. Hai là lúc kết thúc: khi việc ở nhờ chấm dứt, người ở nhờ cần đăng ký nơi mới; nếu họ không làm và chủ nhà không đồng ý cho giữ, chủ nhà có thể đề nghị công an xã, phường xem xét xoá theo trường hợp luật định. Một văn bản cho ở nhờ ghi rõ ngày bắt đầu và cam kết đăng ký nơi mới khi thôi ở sẽ giúp bước này đơn giản.
Cho ở nhờ không làm người ở nhờ có quyền gì đối với căn nhà, dù họ ở bao lâu hay đăng ký thường trú hay tạm trú. Quyền sở hữu vẫn thuộc người đứng tên trên giấy chứng nhận.
Câu hỏi thường gặp
Ở nhờ không trả tiền thì có đăng ký tạm trú được không?
Được. Ở nhờ, ở mượn là chỗ ở hợp pháp khi người có quyền với căn nhà đồng ý. Bạn cần giấy tờ chứng minh chỗ ở của chủ nhà, ý kiến đồng ý của họ, và nên có văn bản cho ở nhờ để thay cho hợp đồng thuê.
Văn bản cho ở nhờ có bắt buộc công chứng không?
Cách nhận văn bản có thể khác nhau tuỳ thủ tục và nơi tiếp nhận. Với tạm trú, ý kiến đồng ý của chủ nhà trên tờ khai hoặc trên VNeID thường là đủ. Với thường trú theo diện ở nhờ, hỏi công an xã, phường có cần công chứng, chứng thực hay không trước khi làm.
Trông nhà hộ người đi xa thì ai ký đồng ý cho mình đăng ký tạm trú?
Chủ sở hữu căn nhà là người đồng ý, dù đang ở xa. Họ có thể xác nhận trên VNeID hoặc gửi văn bản. Người trông nhà không tự đồng ý cho mình hay cho người khác, vì không phải chủ sở hữu.
Ở ký túc xá công ty có phải tự đăng ký tạm trú không?
Người ở từ 30 ngày trở lên vẫn thuộc diện đăng ký tạm trú. Nhiều doanh nghiệp hỗ trợ làm cho người lao động, nhưng nghĩa vụ đăng ký thuộc về người ở. Hỏi bộ phận nhân sự xem công ty đã làm chưa, và kiểm lại thông tin trên VNeID.
Ở nhờ nhà anh em ruột có được đăng ký thường trú theo diện người thân không?
Anh chị em ruột không nằm trong nhóm quan hệ thường gặp như vợ chồng, cha mẹ, con. Tuy vậy luật có một số trường hợp riêng, ví dụ người cao tuổi, người khuyết tật, người chưa thành niên về ở với người thân khác. Hỏi công an xã, phường để biết trường hợp của bạn đi diện nào.
Chủ nhà không muốn mình đăng ký cư trú thì có ở nhờ được không?
Việc ở thực tế là thoả thuận giữa hai bên, nhưng ai ở từ 30 ngày trở lên có nghĩa vụ đăng ký tạm trú, và cần ý kiến đồng ý của chủ nhà. Nếu chủ nhà không đồng ý, nên nói rõ với họ về nghĩa vụ này, hoặc tìm chỗ ở khác đăng ký được.