Cha mẹ về sống lâu dài với con được đăng ký thường trú tại nhà con theo diện "cha, mẹ về ở với con", với sự đồng ý của chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở; diện này không phải chứng minh diện tích tối thiểu như nhà thuê hay ở nhờ. Nếu cha mẹ chỉ lên ở với con một thời gian rồi về, hoặc muốn giữ thường trú ở quê vì nhà cửa, đất đai, mồ mả, thì đăng ký tạm trú tại nhà con khi ở từ 30 ngày trở lên là đủ.
Chọn chuyển hay giữ là quyết định của cha mẹ, không phải của con cái hay cán bộ. Nhưng nó kéo theo những hệ quả thực tế: nơi khám chữa bệnh ban đầu, nơi nhận lương hưu hoặc trợ cấp, việc ai trông nom nhà ở quê, việc sau này khai tử ở đâu. Bài này giúp cả nhà cân nhắc từng điểm trước khi đi làm thủ tục. Trước khi nộp hồ sơ, nên hỏi công an xã, phường nơi con đang ở.
Diện cha mẹ về ở với con: điều kiện và người đồng ý
Luật Cư trú 2020 cho phép công dân đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp không thuộc sở hữu của mình khi được chủ hộ, chủ sở hữu đồng ý, trong các trường hợp vợ về ở với chồng, chồng về ở với vợ, con về ở với cha mẹ, cha mẹ về ở với con. Cha mẹ ở đây bao gồm cha mẹ đẻ; các trường hợp cha mẹ nuôi có giấy tờ nuôi con nuôi hợp pháp thường được xét tương tự, nhưng nên hỏi công an xã cho chắc.
Người cần đồng ý là chủ hộ và chủ sở hữu nhà của con. Nếu con đứng tên nhà và là chủ hộ, một ý kiến của con là đủ. Nếu nhà đứng tên cả hai vợ chồng con, cần ý kiến của cả hai đồng sở hữu theo hướng dẫn địa phương. Đây là chỗ cần nói chuyện trong nhà: con dâu hoặc con rể đứng tên chung nhà, việc đưa bố mẹ chồng hoặc bố mẹ vợ về thường trú cần họ đồng ý.
Giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ con là giấy khai sinh của người con hoặc giấy tờ khác thể hiện quan hệ này, trừ khi dữ liệu dân cư đã có thông tin. Với người con sinh từ những năm sáu mươi, bảy mươi, giấy khai sinh có khi đã thất lạc hoặc ghi tên cha mẹ khác chữ so với căn cước hiện nay; trường hợp đó nên tới cơ quan hộ tịch xin trích lục hoặc làm thủ tục cải chính trước.
Chuyển thường trú hay chỉ tạm trú: so từng mặt
Không có lựa chọn đúng cho mọi nhà. Bảng giúp cả nhà nhìn thấy cái được, cái mất của mỗi cách.
| Mặt cân nhắc | Chuyển thường trú về nhà con | Giữ thường trú ở quê, tạm trú ở nhà con |
|---|---|---|
| Thủ tục | Làm một lần, ổn định lâu dài | Đăng ký tạm trú, gia hạn định kỳ |
| Nhà cửa, đất ở quê | Không mất quyền sở hữu; nhưng nếu không ai ở, nhà quê có thể không còn ai thường trú | Thường trú vẫn gắn với nhà quê |
| Khám chữa bệnh | Đổi nơi đăng ký khám ban đầu về nơi con ở thuận hơn | Có thể đổi nơi khám ban đầu theo nơi tạm trú tuỳ quy định bảo hiểm y tế |
| Lương hưu, trợ cấp | Có thể cần làm thủ tục chuyển nơi nhận | Có thể vẫn nhận ở quê hoặc chuyển nơi nhận theo nhu cầu; hỏi cơ quan chi trả |
| Các việc ở quê (họp xóm, giỗ chạp, đất đai) | Ít liên quan hơn về mặt giấy tờ | Vẫn là người của địa phương trong dữ liệu |
| Khi cha mẹ mất | Khai tử và các thủ tục liên thông làm ở nơi con ở | Có thể phải phối hợp với nơi thường trú ở quê |
Các dòng về bảo hiểm y tế, lương hưu, trợ cấp phụ thuộc quy định của từng ngành và có thể thay đổi; bảng chỉ để gợi ý chỗ cần hỏi. Trước khi chuyển, nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội và nơi chi trả chế độ của cha mẹ.
Những câu nên hỏi cha mẹ trước khi làm thủ tục
Cha mẹ định ở với con bao lâu? Lên chăm cháu vài năm rồi về khác hẳn với về ở hẳn tuổi già. Người già thường muốn "lá rụng về cội", nên đừng mặc định chuyển thường trú là điều cha mẹ muốn.
Nhà ở quê sẽ ra sao? Còn anh chị em ở lại trông nom không, có định bán, cho thuê hay giữ làm nhà thờ. Nếu không ai ở, việc cha mẹ giữ thường trú ở đó cũng không giúp gì nhiều về mặt quản lý nhà.
Cha mẹ đang nhận chế độ gì? Lương hưu, trợ cấp người có công, trợ cấp xã hội người cao tuổi, mỗi loại có quy định nơi chi trả và cách chuyển riêng. Nắm rõ trước để không bị gián đoạn khi đổi nơi cư trú.
Cha mẹ có ai đang là chủ hộ ở quê không? Nếu cha là chủ hộ và chuyển đi, hộ ở quê cần xác định chủ hộ mới cho người còn lại. Việc này nằm ở mục tách hộ và chủ hộ của trang.
Ai sẽ đi làm thủ tục cho cha mẹ? Người cao tuổi không quen điện thoại thông minh có thể nhờ con hướng dẫn nộp qua VNeID hoặc đi cùng tới công an xã. Không nhờ người ngoài làm hộ có thu phí.
Cha mẹ yếu, không tự đi được: làm thủ tục thế nào
Nhiều gia đình đưa cha mẹ về ở cùng khi cha mẹ đã ốm yếu, đi lại khó. Hồ sơ đăng ký cư trú có thể nộp trực tuyến qua VNeID hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia; con có thể hỗ trợ cha mẹ thao tác trên tài khoản định danh của chính cha mẹ, nhưng không nên giữ mật khẩu của cha mẹ lâu dài hay dùng tài khoản đó vào việc khác.
Trường hợp cha mẹ chưa có tài khoản định danh điện tử, hoặc không thể tự xác thực, nên hỏi công an xã về cách nộp hồ sơ thay. Nhiều nơi có hình thức hỗ trợ tại nhà cho người cao tuổi, người khuyết tật trong các đợt làm căn cước, cập nhật dữ liệu; hỏi trước để biết địa phương đang có hay không.
Ví dụ giả định: bà Tư bảy mươi tám tuổi, bị tai biến nhẹ, được con trai đón lên thành phố. Bà thường trú ở quê, nhà để em gái anh trông. Cả nhà quyết định giữ thường trú của bà ở quê, vì đất đai và mồ mả tổ tiên ở đó. Anh con trai đăng ký tạm trú cho bà tại căn hộ của mình, nộp qua VNeID với tài khoản của bà, có ý kiến đồng ý của anh với tư cách chủ hộ và chủ sở hữu. Hai năm sau gia hạn. Khi sức khoẻ bà ổn định và bà muốn về quê, chỉ cần xoá tạm trú, không phải làm gì với thường trú.
Những điều thường bị bỏ sót khi cha mẹ chuyển về
Thủ tục cư trú xong không có nghĩa là mọi việc đã đi theo. Danh sách dưới giúp cả nhà rà lại:
- Thẻ bảo hiểm y tế và nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu: có cần đổi về gần nhà con không.
- Nơi nhận lương hưu, trợ cấp: có cần chuyển không và làm ở đâu.
- Thông tin chủ hộ ở quê sau khi cha hoặc mẹ chuyển đi.
- Quan hệ với chủ hộ trong hộ mới: cha mẹ được ghi là cha, mẹ của chủ hộ hay quan hệ khác, có đúng không.
- Ghi lại ngày hết hạn tạm trú nếu chọn tạm trú.
- Báo cho anh chị em biết, để ai cũng hiểu cha mẹ đang cư trú ở đâu, tránh hiểu lầm về nhà cửa, phụng dưỡng.
Đăng ký thường trú cho cha mẹ ở nhà mình không làm phát sinh quyền sở hữu nhà cho cha mẹ, cũng không làm mất phần nhà của cha mẹ ở quê. Nói rõ điều này giúp anh chị em yên tâm.
Cha mẹ ở luân phiên nhà các con: đăng ký ở đâu cho hợp
Nhiều gia đình đông con có cách chăm cha mẹ theo kiểu luân phiên: vài tháng ở nhà anh cả ở thành phố, vài tháng về nhà con út ở quê, mùa đông lên nhà con gái ở miền Nam cho ấm. Về cư trú, cha mẹ vẫn chỉ có một nơi thường trú tại một thời điểm, nên cần chọn một "nhà gốc". Nhà gốc hợp lý nhất thường là nơi cha mẹ ở nhiều thời gian nhất trong năm, hoặc nơi cha mẹ coi là quê, nơi họ nhận chế độ và khám chữa bệnh thường xuyên.
Ở những nhà còn lại, mỗi đợt cha mẹ ở từ 30 ngày trở lên thì đăng ký tạm trú tại nhà con; ở ngắn hơn thì gia đình con thông báo lưu trú. Tạm trú lần trước nếu chưa hết hạn mà cha mẹ đã rời đi thì cũng nên để ý: khi quay lại lần sau, kiểm trên VNeID xem thông tin tạm trú còn hay đã bị xoá để làm cho đúng. Cách làm này nghe lắt nhắt, nhưng có thể nộp trực tuyến, và nó giúp dữ liệu của cha mẹ luôn khớp với nơi họ đang sống, nhất là khi cần cấp cứu, nhập viện hay làm giấy tờ gấp ở nơi đang ở.
Ví dụ giả định: ông Hai có bốn người con ở ba tỉnh. Cả nhà thống nhất giữ thường trú của ông ở quê, nơi con út sống cùng và ông nhận lương hưu. Mỗi mùa đông ông lên nhà con trai cả ở thành phố khoảng ba tháng; con trai đăng ký tạm trú cho ông qua VNeID, hết đợt thì xoá. Anh em ghi chung vào nhóm chat gia đình lịch ông ở đâu, ai lo giấy tờ đợt đó, để không ai phải đoán.
Con đang ở nhà thuê, chung cư: đưa cha mẹ về đăng ký được không
Diện cha mẹ về ở với con đòi hai thứ: con đang thường trú tại chỗ ở đó, và chỗ ở hợp pháp có ý kiến đồng ý của chủ hộ, chủ sở hữu. Nếu con đã mua căn hộ, đã được đăng ký thường trú ở đó, việc đưa cha mẹ về đăng ký cũng như nhà riêng. Nếu con đang ở nhà thuê, câu hỏi đầu tiên là con đã thường trú ở nhà thuê chưa, hay chỉ tạm trú. Chỉ tạm trú thì cha mẹ chưa thể "về ở với con" theo nghĩa thường trú tại đó; cách hợp lý là cha mẹ cũng đăng ký tạm trú.
Nếu con đã thường trú ở nhà thuê, cha mẹ về ở với con vẫn cần chủ nhà đồng ý, vì chủ nhà là chủ sở hữu chỗ ở. Nhiều chủ nhà ngại cho thêm người đăng ký thường trú, nên nói chuyện rõ ràng từ đầu, nói thật là cha mẹ già về ở cùng, đăng ký thường trú không làm phát sinh quyền gì với căn nhà. Ở chung cư, một số ban quản lý có yêu cầu khai báo người ở riêng, nhưng đó là quy định nội bộ của toà nhà, không thay cho thủ tục cư trú. Trước khi cha mẹ dọn về, hỏi công an phường nơi có căn hộ xem trường hợp nhà thuê ở địa bàn có điều kiện gì thêm.
Câu hỏi thường gặp
Đưa bố mẹ về nhập hộ khẩu nhà mình có cần chứng minh diện tích nhà không?
Theo Luật Cư trú 2020, điều kiện diện tích sàn tối thiểu áp dụng cho diện thuê, mượn, ở nhờ. Diện cha mẹ về ở với con không xét diện tích, nhưng chỗ ở vẫn phải hợp pháp và không thuộc nơi bị cấm đăng ký thường trú mới.
Bố mẹ chuyển hộ khẩu lên thành phố thì có mất đất ở quê không?
Không. Quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà gắn với giấy chứng nhận, không gắn với nơi thường trú. Việc quản lý, sử dụng đất khi không ai ở có thể có quy định riêng của địa phương, nên hỏi xã ở quê.
Nhà đứng tên cả hai vợ chồng, đưa bố mẹ vợ về có cần chồng đồng ý không?
Thường là có, vì chồng là đồng sở hữu chỗ ở. Cách lấy ý kiến của các đồng sở hữu có thể khác nhau giữa các nơi; hỏi công an xã trước để chuẩn bị đủ chữ ký ngay từ đầu.
Cha mẹ ở với con vài tháng mỗi năm thì đăng ký gì?
Mỗi lần ở từ 30 ngày trở lên, đăng ký tạm trú tại nhà con. Nếu ở dưới 30 ngày, gia đình con thông báo lưu trú cho cha mẹ. Thường trú ở quê giữ nguyên, không cần chuyển.
Mẹ đã ngoài tám mươi, giấy khai sinh của con bị mất thì chứng minh quan hệ thế nào?
Nếu dữ liệu dân cư đã ghi quan hệ cha mẹ con thì cán bộ có thể tra. Nếu chưa, con xin trích lục khai sinh tại cơ quan hộ tịch nơi đã đăng ký khai sinh, hoặc hỏi cách đăng ký lại khai sinh khi sổ gốc không còn.
Bố đang là chủ hộ ở quê, chuyển lên ở với con thì hộ ở quê ra sao?
Khi bố đăng ký thường trú nơi mới, hộ ở quê cần xác định chủ hộ mới trong số thành viên còn lại theo quy định. Nếu không còn ai, hộ đó không còn người thường trú. Hỏi công an xã ở quê để làm cho đúng.